کافئین بیشتر متعلق به کدام قهوه است؟

اگر تا به حال بعد از نوشیدن یک فنجان اسپرسو حس کرده‌اید انرژی‌تان فوراً افزایش یافته، احتمالاً این سؤال برایتان پیش آمده که کافئین بیشتر متعلق به کدام قهوه است؟ بسیاری از افراد تصور می‌کنند هرچه طعم قهوه تلخ‌تر یا غلیظ‌تر باشد، میزان کافئین آن نیز بیشتر است؛ اما واقعیت علمی کاملاً متفاوت است.
در این مقاله از آموزشگاه باریستایی آرسس شف، با نگاه آموزشی و دقیق بررسی می‌کنیم که چه عواملی میزان کافئین را در قهوه تعیین می‌کنند، تفاوت قهوه‌ها از این نظر چیست و چگونه می‌توانید انتخابی آگاهانه داشته باشید.

باور اشتباه درباره تلخی و میزان کافئین

بیشتر مردم بر این باورند که هرچه قهوه تلخ‌تر باشد، یعنی کافئین بیشتری دارد. در حالی‌که تلخی قهوه به عواملی مانند زمان برشته‌سازی (رُست) و روش عصاره‌گیری مربوط است، نه مستقیماً میزان کافئین.
به‌عنوان مثال، قهوه دارک‌رست که رنگ تیره و طعم تلخ‌تری دارد، در فرآیند رست طولانی‌تر مقداری از کافئین خود را از دست می‌دهد. در مقابل، قهوه لایت‌رست یا میانه، به دلیل رست کمتر، کافئین بیشتری را حفظ می‌کند؛ هرچند مزه آن ملایم‌تر است.

عوامل مؤثر بر میزان کافئین در قهوه

برای پاسخ دقیق به سؤال «کافئین بیشتر متعلق به کدام قهوه است؟»، باید عوامل مؤثر بر مقدار کافئین را بشناسیم:

 نوع دانه قهوه

دو گونه اصلی قهوه در جهان عربیکا (Arabica) و روبوستا (Robusta) هستند.

• روبوستا حدود دو برابر عربیکا کافئین دارد.اگر هدف شما بیداری و انرژی بیشتر است، قهوه روبوستا گزینه‌ی قوی‌تری محسوب می‌شود.
  
• عربیکا در عوض طعم متعادل‌تر، اسیدیته‌ی ملایم‌تر و عطر پیچیده‌تری دارد؛ مناسب کسانی که به دنبال تجربه‌ی حسی ظریف‌تر هستند.
  

اندازه آسیاب و روش دم‌آوری

روش دم‌آوری مستقیماً بر میزان استخراج کافئین تأثیر می‌گذارد.

• در روش‌هایی مثل فرنچ پرس یا قهوه دمی (Pour-over)، زمان تماس آب با قهوه طولانی‌تر است، بنابراین کافئین بیشتری استخراج می‌شود.
  
• در مقابل، اسپرسو اگرچه غلیظ‌تر است، اما چون زمان تماس آب با قهوه کوتاه‌تر است، میزان کافئین در هر شات کمتر از یک فنجان بزرگ قهوه دمی است.
  

نسبت قهوه به آب

هرچه میزان قهوه نسبت به آب بیشتر باشد، نوشیدنی نهایی غلیظ‌تر و کافئین آن بالاتر خواهد بود. اما این به معنای طعم بهتر نیست؛ همیشه تعادل و تناسب، اصل اول در باریستایی حرفه‌ای است.

چرا بعضی قهوه‌ها با کافئین کمتر، انرژی بیشتری القا می‌کنند؟

تفاوت «کافئین عددی» با «تجربه‌ی انرژی»

میزان کافئین درج‌شده در یک فنجان قهوه، تنها عامل تعیین‌کننده‌ی حس انرژی نیست. آنچه مصرف‌کننده واقعاً تجربه می‌کند، حاصل نحوه‌ی جذب کافئین، سرعت ورود آن به سیستم عصبی و همراهی‌اش با ترکیبات دیگر قهوه است. به همین دلیل، گاهی نوشیدنی‌ای با کافئین کمتر، اثر محرک قوی‌تری ایجاد می‌کند.

اسپرسو و جذب سریع کافئین
اسپرسو به‌دلیل حجم کم و غلظت بالا، در مدت‌زمان کوتاهی مصرف می‌شود. این موضوع باعث می‌شود کافئین تقریباً به‌صورت یک‌باره وارد جریان خون شود و حس «ضربه انرژی» یا بیداری ناگهانی ایجاد کند. این اثر بیشتر روان‌فیزیولوژیک است تا صرفاً عددی؛ مغز تغییر سریع‌تری را تجربه می‌کند، حتی اگر مجموع کافئین کمتر از یک فنجان قهوه دمی باشد.

قهوه دمی و انرژی پایدارتر
در روش‌های دمی مانند پوراور یا فرنچ‌پرس، حجم نوشیدنی بیشتر و سرعت نوشیدن آهسته‌تر است. در نتیجه، کافئین به‌تدریج جذب می‌شود و انرژی ایجادشده یکنواخت‌تر و ماندگارتر است. این نوع انرژی معمولاً بدون شوک اولیه و با افت ناگهانی کمتر همراه است؛ مناسب افرادی که تمرکز طولانی‌مدت می‌خواهند.

روبوستا و شدت تحریک عصبی
روبوستا به‌طور ذاتی کافئین بیشتری دارد، اما تفاوت آن فقط در عدد نیست. ترکیب کافئین بالاتر با اسیدهای کلروژنیک بیشتر، باعث تحریک شدیدتر سیستم عصبی می‌شود. به همین دلیل، حتی در دوزهای مشابه، قهوه روبوستا می‌تواند حس بیداری قوی‌تر و گاهی ناآرام‌تری ایجاد کند؛ ویژگی‌ای که برای برخی مطلوب و برای برخی دیگر آزاردهنده است.

پاسخ به یک باور غلط رایج

یکی از باورهای اشتباه رایج در میان مصرف‌کنندگان این است که «اسپرسو بیشترین کافئین را دارد».
در واقع، اگر میزان کافئین را بر اساس حجم مصرفی بسنجیم، یک شات اسپرسو (۳۰ میلی‌لیتر) حدود ۶۰ تا ۸۰ میلی‌گرم کافئین دارد؛ در حالی که یک فنجان قهوه دمی (۲۴۰ میلی‌لیتر) ممکن است تا ۱۲۰ میلی‌گرم کافئین داشته باشد.بنابراین، در هر میلی‌لیتر اسپرسو غلیظ‌تر است، اما در کل حجم نوشیدنی، قهوه دمی کافئین بیشتری وارد بدن می‌کند.

 جزئیات فنی و مقایسه‌ای

نگاه باریستایی به کافئین و انرژی

در آموزش حرفه‌ای باریستا، هدف صرفاً افزایش میزان کافئین در فنجان نیست؛ بلکه درک و کنترل اثر قهوه بر بدن مصرف‌کننده اهمیت دارد. باریستای آگاه می‌داند که هر نوشیدنی، بسته به زمان مصرف و نیاز فرد، می‌تواند واکنشی متفاوت ایجاد کند و انتخاب قهوه باید بر همین اساس انجام شود.

برای صبح، معمولاً قهوه‌هایی با اثر محرک سریع انتخاب می‌شوند تا بیداری و شروع فعالیت ذهنی را تسهیل کنند. در ساعات عصر، تمرکز بر نوشیدنی‌هایی با انرژی ملایم‌تر و پایدارتر است تا از افت ناگهانی یا اختلال در استراحت جلوگیری شود. زمانی که هدف افزایش تمرکز است، تعادل میان کافئین و ویژگی‌های عطری قهوه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ در حالی‌که برای انرژی فیزیکی، قهوه‌هایی با تحریک عصبی قوی‌تر می‌توانند انتخاب مناسبی باشند.

این نگاه کاربردی به کافئین، قهوه را از یک نوشیدنی صرف فراتر می‌برد و آن را به ابزاری آگاهانه در سبک زندگی تبدیل می‌کند؛ رویکردی که پایه‌ی آموزش باریستایی حرفه‌ای محسوب می‌شود.

باور غلطی که افراد درمورد این سوال کافئین بیشتر متعلق به کدام قهوه است؟دارند:

اشتباه رایج: برخی تصور می‌کنند ترکیب اسپرسو با آب (آمریکانو) باعث کاهش کافئین می‌شود، اما در واقع همان مقدار کافئین در حجم بیشتری از آب پخش می‌شود.
  نکته کاربردی: اگر در خانه دستگاه اسپرسو ندارید، با استفاده از فرنچ پرس یا موکاپات هم می‌توانید نوشیدنی‌هایی با کافئین بالا تهیه کنید. کافی است از دانه روبوستا و رست میانه استفاده کنید تا انرژی کافی به شما بدهد.

جمع‌بندی

در پاسخ به سؤال «کافئین بیشتر متعلق به کدام قهوه است؟»، باید گفت:از نظر گونه گیاهی، روبوستا بیشترین کافئین را دارد.از نظر روش دم‌آوری، قهوه‌های دمی در مجموع کافئین بیشتری آزاد می‌کنند.از نظر غلظت، اسپرسو در هر میلی‌لیتر پرقدرت‌ترین است. شناخت این تفاوت‌ها به شما کمک می‌کند انتخاب آگاهانه‌تری داشته باشید چه برای انرژی صبحگاهی، چه برای لذت یک عصر آرام با فنجانی قهوه.
منبع: Which coffee has the most caffeine