قهوه عربیکا چیست؟ آشنایی با انواع دانه قهوه عربیکا

اگر بخواهیم از روح قهوه سخن بگوییم، بی‌تردید باید از قهوه عربیکا (Arabica Coffee) آغاز کنیم؛ دانه‌ای که پایه‌ی بیشتر طعم‌ها، ترکیب‌ها و سنت‌های قهوه در جهان است. از کافه‌های قدیمی ایتالیا گرفته تا برشته‌کاری‌های مدرن در ژاپن و آمریکا، عربیکا همیشه نقش اصلی را در فنجان قهوه بازی می‌کند. اما قهوه عربیکا دقیقاً چیست؟ چه ویژگی‌هایی دارد؟ و چرا تا این اندازه در میان باریستاها و عاشقان قهوه محبوب است؟
در این مقاله از آرسس شف، با نگاه علمی و آموزشی، به بررسی کامل این دانه شگفت‌انگیز می‌پردازیم؛ از خاستگاه و گونه‌های مختلف آن گرفته تا تفاوت‌های طعمی و روش‌های تشخیص عربیکای باکیفیت.

چرا شناخت نوع دانه برای باریستا اهمیت دارد؟

بسیاری از افرادی که تازه وارد دنیای قهوه می‌شوند، تفاوت میان دانه‌های عربیکا و روبوستا را جدی نمی‌گیرند. آن‌ها تصور می‌کنند هر قهوه‌ای که عطر خوبی دارد، کافی است. اما در واقع، شناخت نوع دانه، پایه‌ی هر فنجان حرفه‌ای است. بدون دانستن اینکه قهوه عربیکا چیست و چه ویژگی‌هایی دارد، هیچ باریستایی نمی‌تواند طعم و عصاره‌گیری را به‌درستی کنترل کند. هر نوع دانه رفتار خاص خود را در آسیاب، زمان عصاره‌گیری و دما دارد. ندانستن این تفاوت‌ها، یعنی از دست دادن کنترل طعم.
به همین دلیل، اولین گام در آموزش حرفه‌ای باریستا، آشنایی دقیق با دانه عربیکا است  همان دانه‌ای که ۶۰ تا ۷۰ درصد از قهوه‌های جهان را تشکیل می‌دهد.

قهوه عربیکا چیست و چه ویژگی‌هایی دارد؟

قهوه عربیکا با نام علمی Coffea Arabica گونه‌ای از گیاه قهوه است که منشأ آن به فلات اتیوپی و یمن بازمی‌گردد.
این دانه نسبت به سایر گونه‌ها ظریف‌تر، معطرتر و نیازمند شرایط آب‌وهوایی خاص‌تری برای رشد است.
ویژگی‌های اصلی عربیکا عبارت‌اند از:

• طعم و عطر: ملایم، میوه‌ای و گاه همراه با نت‌های گلی یا شکلاتی.
  
• میزان کافئین: کمتر از روبوستا (حدود ۱ تا ۱.۵٪) که باعث لطافت طعمی می‌شود.
  
• شکل ظاهری: دانه کشیده با شیار مرکزی خمیده.
  
• شرایط رشد: نیازمند ارتفاع زیاد (۱۲۰۰ تا ۲۰۰۰ متر از سطح دریا) و هوای خنک‌تر.
  

این ویژگی‌ها باعث می‌شود که قهوه عربیکا طعمی پیچیده‌تر، متعادل‌تر و در عین حال دلپذیرتر داشته باشد.
به همین دلیل، در ترکیب‌های حرفه‌ای اسپرسو، معمولاً بخش عمده از عربیکا تشکیل می‌شود تا عطر و طعم متعادل حفظ شود.

معرفی انواع دانه قهوه عربیکا

عربیکا، تنها یک نوع دانه نیست؛ بلکه خانواده‌ای بزرگ از زیرگونه‌هاست که هرکدام ویژگی‌های خاص خود را دارند. در این بخش با معروف‌ترین انواع آن آشنا می‌شویم:

 Typica – تیپیکا

قدیمی‌ترین و اصیل‌ترین نوع عربیکاست که از اتیوپی به یمن و سپس به سراسر جهان منتقل شد.طعمی متعادل و شیرینی طبیعی دارد و پایه بسیاری از گونه‌های دیگر است در فنجان: عطر گل و شکلات با بدنه متوسط.

 Bourbon – بوربون

یکی از معروف‌ترین زیرگونه‌ها که در جزیره بوربون (امروزه Réunion) پرورش یافت. دارای اسیدیته متعادل، عطر بالا و حس دهانی نرم و لطیف است. در فنجان: طعمی شیرین با یادداشت‌های میوه‌ای و شکلاتی.

 Caturra و Catuai

دو گونه‌ی حاصل از اصلاح ژنتیکی بوربون که بیشتر در آمریکای جنوبی کشت می‌شوند. بوته‌های کوتاه‌تر و مقاوم‌تر دارند و طعم‌شان به تعادل عربیکای کلاسیک نزدیک است. در فنجان: اسیدیته‌ی درخشان و طعم زنده و شفاف.

 Geisha (گیشا)

از کمیاب‌ترین و گران‌ترین انواع عربیکاست که در پاناما به شهرت جهانی رسید. این دانه عطر فوق‌العاده‌ای دارد و طعمش ترکیبی از گل یاسمین، عسل و مرکبات است. در فنجان: تجربه‌ای لوکس و چندلایه از طعم و عطر.

پاسخ به یک باور غلط رایج: آیا قهوه عربیکا همیشه ترش است؟

نه دقیقاً. گرچه عربیکا به‌طور طبیعی اسیدیته و طعم ترش‌تری نسبت به روبوستا دارد، اما طعم نهایی آن به عوامل متعددی بستگی دارد: نوع رُست، زمان برداشت، ارتفاع مزرعه و حتی روش عصاره‌گیری. گاهی عربیکای رُست‌تیره می‌تواند تلخ‌تر از روبوستای ملایم باشد. بنابراین، نباید عربیکا را صرفاً به‌عنوان قهوه‌ای «ترش و ملایم» در نظر گرفت، بلکه باید آن را دانه‌ای چندبعدی با هزاران امکان طعمی دانست.

جزئیات فنی و مقایسه‌ای

اشتباه رایج: تصور اینکه عربیکا همیشه گران‌تر است چون “بهتر” است؛ در حالی که قیمت بالاتر آن بیشتر به دلیل شرایط سخت‌تر کشت و میزان برداشت کمتر است، نه الزاماً کیفیت بالاتر در همه موارد.

نکات کاربردی برای انتخاب قهوه عربیکای باکیفیت

• همیشه به کشور مبدأ و مزرعه دانه توجه کنید؛ مثلاً عربیکای اتیوپی معمولاً گلی‌تر و معطرتر است، در حالی که عربیکای برزیل بدنه‌ای سنگین‌تر دارد.
  
• دانه‌ی تازه‌برشته‌شده را انتخاب کنید و تاریخ رُست را بررسی کنید.
  
• برای اسپرسو، از ترکیب رُست متوسط تا مدیوم-دارک استفاده کنید تا تعادل میان ترشی و تلخی حفظ شود.
  
• اگر قهوه را برای دمی می‌خواهید، عربیکای تک‌منشأ (Single Origin) انتخاب بهتری است.
  

جمع‌بندی

اکنون می‌دانید که قهوه عربیکا چیست و چرا جایگاه ویژه‌ای در دنیای قهوه دارد. این دانه نه‌تنها قدیمی‌ترین گونه شناخته‌شده، بلکه پایه اصلی فرهنگ قهوه در سراسر دنیاست. از طعم لطیف تیپیکا تا عطر خاص گیشا، عربیکا سفری حسی است میان زمین، ارتفاع و هنر انسان در کشف طعم. اگر می‌خواهید به درک عمیق‌تری از این دانه برسید، کافی است هر روز با نگاه علمی‌تر قهوه‌تان را بچشید و البته، آموزش حرفه‌ای ببینید.

منبع : Arabica coffee