آشنایی با گیاه قهوه؛ از دانه تا فنجان

هر فنجان قهوه، داستانی‌ست که از دل زمین شروع می‌شود. پیش از آن‌که دانه‌ها برشته و آسیاب شوند، درختی سبز با برگ‌های براق و میوه‌هایی قرمز یا زرد در مزارع استوایی رشد می‌کند درخت قهوه. درک این گیاه، یعنی شناخت ریشه‌ی تمام طعم‌هایی که در فنجان حس می‌کنی.
در این مقاله از آموزشگاه باریستایی آرسس شف ، با ساختار، گونه‌ها، شرایط رشد و چرخه‌ی زندگی گیاه قهوه آشنا می‌شوی تا ببینی چگونه طبیعت، این نوشیدنی شگفت‌انگیز را خلق می‌کند.

مشکل اصلی: ناآگاهی از منبع واقعی قهوه

بسیاری از علاقه‌مندان قهوه فقط دانه‌ی برشته را می‌شناسند، اما نمی‌دانند که کیفیت قهوه از همان لحظه‌ی جوانه زدن گیاه آغاز می‌شود. خاک، ارتفاع، دما، باران، و حتی سایه‌ی درختان اطراف، بر عطر و طعم نهایی فنجان تأثیر می‌گذارد. بدون درک گیاه قهوه، هیچ‌کس نمی‌تواند باریستای واقعی باشد.

آشنایی با ساختار گیاه قهوه

ویژگی‌های ظاهری

• گیاه قهوه (Coffee Plant) بوته‌ای همیشه‌سبز است که بین ۲ تا ۵ متر رشد می‌کند.
  
• برگ‌ها بیضی، سبز تیره و براق هستند.
  
• گل‌های آن سفید، معطر و شبیه گل یاس‌اند.
  
• میوه‌ی قهوه که به آن گیلاس قهوه (Coffee Cherry) گفته می‌شود، ابتدا سبز است و هنگام رسیدن قرمز یا زرد می‌شود.
  

 دانه‌ی قهوه

درون هر گیلاس معمولاً دو دانه وجود دارد که پشت به پشت هم قرار گرفته‌اند ،همان دانه‌هایی که بعداً برشته و آسیاب می‌شوند.
در برخی موارد، فقط یک دانه در میوه وجود دارد؛ به آن Peaberry گفته می‌شود که نادر و گران‌قیمت است. در ادامه ی مقاله  آشنایی با گیاه قهوه به گونه های اصلی این گیاه میپردازیم.

گونه‌های اصلی گیاه قهوه

عربیکا (Coffea Arabica)

• منشأ: کوه‌های اتیوپی
  
• طعم: ملایم، میوه‌ای، اسیدیته‌ی بالا
  
• میزان کافئین: کمتر (حدود ۰.۸ تا ۱.۵٪)
  
• محل کشت: ارتفاعات بین ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ متر
  
• حدود ۶۰ تا ۷۰٪ تولید جهانی قهوه از نوع عربیکاست.
  

 روبوستا (Coffea Canephora)

• منشأ: آفریقای مرکزی و غربی
  
• طعم: تلخ‌تر، خاکی‌تر، با بدنه‌ی قوی‌تر
  
• میزان کافئین: بیشتر (۱.۷ تا ۳٪)
  
• مقاوم‌تر در برابر آفات و گرما
  
• مورد استفاده در اسپرسوهای غلیظ و ترکیب‌های صنعتی.
  

 لیبریکا (Coffea Liberica)

• نادر و کمتر شناخته‌شده
  
• دانه‌های بزرگ و طعمی خاص با رایحه‌ی گلی و میوه‌ای
  
• بیشتر در فیلیپین، مالزی و بخش‌هایی از غرب آفریقا کشت می‌شود.
  

پاسخ به باور غلط«تمام قهوه‌ها از یک نوع گیاه به‌دست می‌آیند.»

اشتباه است. بیش از ۱۲۰ گونه‌ی شناخته‌شده از گیاه قهوه وجود دارد، اما تنها دو نوع عربیکا و روبوستا در مقیاس جهانی تولید می‌شوند. تفاوت طعم، عطر و حتی شکل دانه‌ها به‌دلیل تفاوت ژنتیکی و محیطی آن‌هاست.

جزئیات فنی و نکات حرفه‌ای

 شرایط رشد ایده‌آل

 چرخه‌ی رشد گیاه قهوه

• کاشت دانه: جوانه‌زدن در خاک مرطوب (۴ تا ۸ هفته)
  
• رشد نهال: مراقبت تا رسیدن به ارتفاع حدود ۳۰ سانتی‌متر
  
• کاشت در مزرعه: ۲ تا ۳ سال تا گل‌دهی
  
• میوه‌دهی: هر ساله پس از باران، گل‌ها تبدیل به گیلاس‌های قهوه می‌شوند
  
• برداشت: معمولاً پس از ۸ تا ۹ ماه از گل‌دهی
  

نکات کاربردی برای خانه

• می‌توان گیاه قهوه را در خانه نیز پرورش داد، اما نیاز به نور غیرمستقیم و رطوبت بالا دارد.
  
• خاک مناسب باید اسیدی و مرطوب باشد (pH حدود ۶).
  
• گیاه قهوه در محیط خشک یا سرد ضعیف رشد می‌کند، پس بهترین محل کنار پنجره‌ی شرقی یا جنوبی است.
  

جمع‌بندی

گیاه قهوه فقط منبع دانه نیست؛ منبع الهام است. از کوه‌های مه‌آلود اتیوپی تا مزارع آمریکای جنوبی،
هر برگ، هر باران و هر آفتاب در طعم نهایی قهوه نقشی دارد. شناخت این گیاه یعنی احترام به منبع هر فنجان جایی که هنر باریستا با علم طبیعت پیوند می‌خورد.
منبع : Coffee plant